Uzyskanie polskiego obywatelstwa może stać się trudniejsze. 27 października 2026 r. w oficjalnym wykazie prac legislacyjnych rządu pojawił się projekt UD491 — propozycja Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) dotycząca zmiany ustawy o obywatelstwie polskim. Wśród planowanych rozwiązań są: dłuższy okres zamieszkiwania w Polsce, podniesienie wymaganego poziomu języka polskiego z B1 do B2, test wiedzy o Polsce, deklaracja wierności oraz dodatkowa weryfikacja dochodów, mieszkania i przestrzegania prawa.^[1]

Na 28 października 2026 r. nie są to jeszcze nowe obowiązujące przepisy. Opublikowano główne założenia planowanego projektu ustawy, ale karta UD491 nie zawiera jeszcze pełnego brzmienia proponowanych artykułów. Z tego opisu nie wynikają dokładne nowe okresy zamieszkiwania, minimalny dochód, katalog mandatów ani przepisy przejściowe. Poniżej odróżniamy obecne wymagania ustawowe od propozycji ministerstwa.^[1]

📅 Stan prac legislacyjnych na 28.10.2026

UD491 jest na etapie opisu rządowego projektu. Umieszczenie go w rejestrze nie oznacza uchwalenia ustawy. Do wejścia ewentualnych zmian w życie stosuje się obowiązującą ustawę o obywatelstwie polskim. Nie określono jeszcze daty rozpoczęcia stosowania nowych zasad ani zasad dotyczących wcześniej złożonych wniosków.^[1]

Czym jest UD491 i jakich postępowań dotyczy

Chodzi o rządową inicjatywę legislacyjną pod nazwą „Projekt ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw”. Organem odpowiedzialnym jest MSWiA. W karcie wskazano planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów — IV kwartał 2026 r. To harmonogram prac rządu, a nie termin wejścia ustawy w życie.^[1]

Aby prawidłowo ocenić zmiany, trzeba rozróżnić trzy procedury:

– Uznanie za obywatela polskiego — uznanie cudzoziemca za obywatela w drodze decyzji wojewody na wniosek. Właśnie tej procedury dotyczy większość nowych kryteriów UD491: okres zamieszkiwania, język, egzamin, mieszkanie, dochody i dodatkowe podstawy odmowy.

– Nadanie obywatelstwa polskiego — nadanie obywatelstwa przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to odrębna procedura; nie można automatycznie przenosić na nią wszystkich wymagań proponowanych dla uznania przez wojewodę.

– Przywrócenie obywatelstwa polskiego — przywrócenie wcześniej utraconego obywatelstwa na szczególnych zasadach art. 38. MSWiA proponuje w tym zakresie odrębne zmiany, w tym końcowy termin składania wniosków.^[2]

Nie są to trzy nazwy tego samego wniosku: obowiązująca ustawa osobno określa przesłanki i organy właściwe w każdej z tych procedur. Najpierw trzeba ustalić, który tryb nabycia obywatelstwa ma zastosowanie do konkretnej osoby.

Kierunki reformy MSWiA przedstawiało publicznie już w październiku 2025 r. Komunikat ministerstwa z 10.10.2025 oraz karta UD491 z 27.10.2026 to jednak różne etapy prac przygotowawczych. Z prawnego punktu widzenia znaczenie ma treść konkretnego dokumentu, a nie wcześniejsze zapowiedzi medialne.^[5]

Okres zamieszkiwania w Polsce: ile wynosi obecnie i co proponuje rząd

UD491 przewiduje wydłużenie minimalnego okresu legalnego zamieszkiwania wymaganego do uznania za obywatela polskiego. Opublikowany opis nie podaje jednak nowych konkretnych terminów ani nie wyjaśnia, jak zmienią się poszczególne podstawy z art. 30. Nie można więc wiarygodnie twierdzić, że po UD491 każdy będzie potrzebował na przykład ośmiu albo dziesięciu lat.^[1]

Jak jest obecnie? Obowiązujący art. 30 przewiduje kilka samodzielnych podstaw, a nie jeden okres dla wszystkich wnioskodawców:

Podstawa z obecnego art. 30	Okres / istotny warunek
Art. 30 ust. 1 pkt 1 — podstawa standardowa	Co najmniej 3 lata nieprzerwanego pobytu na podstawie pobytu stałego, statusu rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu; ponadto stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do lokalu.
Art. 30 ust. 1 pkt 2 — małżonek obywatela RP lub bezpaństwowiec	Co najmniej 2 lata na odpowiedniej podstawie stałego pobytu; w przypadku małżeństwa — pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelem polskim przez co najmniej 3 lata.
Art. 30 ust. 1 pkt 3 — osoba ze statusem uchodźcy	Co najmniej 2 lata na zezwoleniu na pobyt stały udzielonym w związku z uzyskaniem w Polsce statusu uchodźcy.
Art. 30 ust. 1 pkt 6 — długotrwały legalny pobyt	Co najmniej 10 lat nieprzerwanego i legalnego pobytu; przy wniosku wymagany jest odpowiedni stały status, stabilny i regularny dochód oraz tytuł prawny do lokalu.
Art. 30 ust. 1 pkt 7 — Karta Polaka lub polskie pochodzenie	Co najmniej 1 rok na pobycie stałym udzielonym w związku z Kartą Polaka lub polskim pochodzeniem.

Dla osób małoletnich przewidziano odrębne podstawy (art. 30 ust. 1 pkt 4–5). Tabela przedstawia więc najczęstsze sytuacje dotyczące dorosłych, a nie wszystkie przepisy ustawy.^[2]

Istotna różnica: rok legalnego pobytu w ogóle i rok pobytu na podstawie określonego stałego statusu to nie zawsze to samo. Przykładowo w przypadku Karty Polaka ustawa wymaga właśnie roku na odpowiednim zezwoleniu na pobyt stały. Długotrwały pobyt na karcie czasowego pobytu sam w sobie nie spełnia tego warunku.

Język polski: proponowane podniesienie wymaganego poziomu z B1 do B2

Obecnie art. 30 ust. 2 wymaga udokumentowania znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1 od osób, które podlegają temu wymaganiu. Ustawa dopuszcza określone dokumenty ukończenia szkoły w Polsce lub szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim; przewidziano też wyjątek dla małoletnich z art. 30 ust. 1 pkt 4–5. Istnieje również szczególne ograniczenie dotyczące świadectw niektórych szkół policealnych.^[2]

UD491 zakłada zastąpienie minimalnego poziomu B1 poziomem B2. Jest to wprost wskazane w oficjalnej karcie projektu. Nie wiadomo jednak jeszcze, jak zostaną określone dopuszczalne dokumenty potwierdzające znajomość języka, wyjątki i przepisy przejściowe. Nie można twierdzić, że już uzyskany certyfikat B1 automatycznie straci ważność albo że określone świadectwa szkolne na pewno przestaną być honorowane.^[1]

Nie należy mylić wymagania językowego B2 z odrębną propozycją wprowadzenia testu obywatelskiego z wiedzy o Polsce. To dwa różne elementy ewentualnych przyszłych przepisów.

Test obywatelski i deklaracja wierności Rzeczypospolitej Polskiej

MSWiA proponuje dodanie do procedury uznania za obywatela dwóch warunków:

– Deklaracja wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej — obowiązkowa deklaracja wierności państwu polskiemu.

– Test obywatelski — egzamin sprawdzający wiedzę o Polsce.^[1]

Na dzień publikacji opisu UD491 nie określono w nim dokładnej liczby pytań, zakresu tematycznego, progu zaliczenia, opłat, zasad ponownego podejścia ani kategorii osób zwolnionych. Dlatego materiały zawierające „gotowe zasady testu UD491” nie są potwierdzeniem treści właśnie tej inicjatywy legislacyjnej.

Sam fakt omawiania deklaracji czy egzaminu nie oznacza, że są już one wymagane w toczącym się postępowaniu o uznanie za obywatela przez wojewodę. Obecny art. 30 nie przewiduje takiego nowego, powszechnego testu obywatelskiego.^[2]

Dochody, rezydencja podatkowa i mieszkanie: co ma się zmienić

Planowane wymagania dotyczą wykazania rzeczywistego związku cudzoziemca z Polską oraz jego samowystarczalności finansowej. W karcie UD491 wymieniono trzy kierunki:

– Centrum interesów życiowych w Polsce i związana z nim rezydencja podatkowa — jako dodatkowe kryterium uznania za obywatela.

– Minimalna wysokość własnego dochodu wnioskodawcy, mająca wykazać samowystarczalność. Konkretnego progu nie podano w opublikowanym opisie.

– Tytuł prawny do lokalu mieszkalnego i źródła utrzymania — obowiązek ich wykazania miałby objąć wszystkie grupy cudzoziemców ubiegających się o uznanie za obywatela polskiego.^[1]

Trzeba zaznaczyć, że już dziś dochód i tytuł prawny do mieszkania są wymagane w niektórych przypadkach, np. w art. 30 ust. 1 pkt 1 i pkt 6. UD491 nie wprowadza ich od zera: propozycja obejmuje rozszerzenie obowiązków na kolejne grupy i nowy minimalny próg dochodu.^[2]

Tytuł prawny do lokalu mieszkalnego nie oznacza obowiązku zakupu nieruchomości: obowiązujący przepis mówi o tytule prawnym do zajmowania lokalu mieszkalnego, a nie wyłącznie o własności. Dokładny katalog przyszłych dowodów i kryteria ich oceny będą możliwe do ustalenia dopiero po publikacji przepisów. Nie można też dziś wskazać stałej kwoty dochodu „zgodnie z UD491” ani uznać, że sam meldunek potwierdza centrum interesów życiowych.

Nowe podstawy odmowy: wyroki, mandaty, grzywny i fałszywe dokumenty

Zgodnie z obecnym art. 31 nie można uznać cudzoziemca za obywatela polskiego, jeżeli nie spełnia przesłanek art. 30 albo nabycie przez niego obywatelstwa stanowi określone w ustawie zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa bądź ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.^[2]

UD491 zakłada dodatkowe obligatoryjne podstawy odmowy oraz doprecyzowanie zachowań, które projektodawca chce wiązać z takim zagrożeniem. W opisie wskazano:

– Skazanie prawomocnym wyrokiem sądu.

– Nałożenie określonych mandatów lub orzeczenie grzywien w pewnym okresie przed złożeniem wniosku.

– Podanie nieprawdziwych danych lub złożenie fałszywych oświadczeń.

– Przedłożenie podrobionych lub fałszywych dokumentów.^[1]

Czy oznacza to odmowę za dowolny mandat za parkowanie? Nie można wyciągnąć takiego wniosku z opublikowanego opisu. Nie wskazano w nim konkretnych naruszeń, minimalnych kwot kar ani okresu ich uwzględniania. Nagłówki sugerujące, że „każdy mandat automatycznie przekreśla szansę na paszport”, wykraczają poza treść oficjalnego dokumentu.

Najbardziej kontrowersyjna propozycja: weryfikacja obywatelstwa po latach

Odrębny punkt UD491 przewiduje stworzenie specjalnej podstawy uchylenia decyzji o uznaniu za obywatela polskiego lub o przywróceniu obywatelstwa w każdym czasie — niezależnie od rozwiązań Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA). Ministerstwo wiąże to przede wszystkim z uzyskaniem rozstrzygnięcia poprzez oszustwo.^[1]

Według opisu znaczenie mogą mieć nieprawidłowości nie tylko w samym postępowaniu o obywatelstwo, lecz również we wcześniejszych postępowaniach dotyczących legalizacji pobytu lub przyznania Karty Polaka: fałszywe dokumenty, nieprawdziwe oświadczenia czy świadome zatajenie istotnych informacji.

W tym miejscu konieczne jest rozróżnienie prawne. „Uchylenie decyzji administracyjnej dotyczącej nabycia obywatelstwa” nie jest równoznaczne z „pozbawieniem kogoś obywatelstwa według swobodnego uznania”. Opis projektu dotyczy pierwszego mechanizmu, jednak bez pełnego brzmienia przepisów nie można jeszcze ocenić jego konstrukcji, granic, gwarancji sądowych ani skutków.

Problem konstytucyjny. Art. 34 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że obywatel polski nie może utracić obywatelstwa inaczej niż przez zrzeczenie się go. Dlatego propozycję uchylania wcześniejszych decyzji trzeba będzie zestawić z konstytucyjną ochroną obywatelstwa. Na podstawie samej karty UD491 nie można jednak przesądzić, że przyszły przepis został już uznany za niekonstytucyjny albo że każdy uzyskany paszport będzie można automatycznie „odebrać”.^[3]

Ocena SKILLDOCS: ten punkt może wywołać szczególnie poważną dyskusję na dalszych etapach prac — ze względu na potrzebę pogodzenia walki z oszustwami, pewności prawa i gwarancji konstytucyjnych. Jest to ocena prawna, a nie przesądzony wynik przyszłego postępowania legislacyjnego.

Przywrócenie polskiego obywatelstwa: proponowany termin 31 grudnia 2030 r.

W odrębnej procedurze przywrócenia obywatelstwa polskiego MSWiA proponuje, aby 31 grudnia 2030 r. był ostatnim dniem składania wniosków w trybie art. 38. Ponadto planuje się deklarację wierności i doprecyzowanie podstaw odmowy lub uchylenia decyzji.^[1]

Ta procedura nie jest przeznaczona dla każdego cudzoziemca, który kiedyś mieszkał w Polsce. Obecny art. 38 dotyczy osób, które utraciły obywatelstwo polskie przed 1 stycznia 1999 r. na określonych w tym artykule historycznych podstawach prawnych. Decyzję o przywróceniu obywatelstwa podejmuje obecnie minister właściwy do spraw wewnętrznych.^[2]

Termin 31.12.2030 nie dotyczy zwykłego wniosku o uznanie za obywatela polskiego przez wojewodę. Jest to też na razie wyłącznie propozycja: obowiązujący art. 38 nie uzyskał nowego terminu końcowego automatycznie w dniu publikacji UD491.

Porównanie: co obowiązuje obecnie, a co dopiero zaplanowano

Kwestia	Obecnie	Opis UD491
Okres zamieszkiwania	Kilka podstaw z art. 30: od 1 roku na odpowiednim stałym statusie do 10 lat legalnego pobytu, przy różnych warunkach.	Wydłużenie; nie opublikowano konkretnych nowych terminów.
Język polski	B1, dokumenty i wyjątki przewidziane ustawą.	Podniesienie do B2; szczegółów dokumentowania nie określono.
Test wiedzy o Polsce	Brak nowego powszechnego testu obywatelskiego na podstawie art. 30.	Wprowadzenie testu obywatelskiego.
Deklaracja wierności	Nie stanowi ogólnego warunku z art. 30.	Wprowadzenie przy uznaniu i przywróceniu obywatelstwa.
Dochód / lokal	Wymóg stabilnego dochodu i tytułu prawnego do lokalu dotyczy określonych grup.	Rozszerzenie na wszystkie grupy, minimalny dochód, centrum interesów życiowych i rezydencja podatkowa.
Odmowy / uchylenie decyzji	Art. 31 oraz obecne procedury i gwarancje.	Dodatkowe podstawy odmowy i specjalne uchylanie decyzji w każdym czasie.

Porównanie oparto na opublikowanej karcie UD491 oraz obowiązującym tekście ustawy o obywatelstwie polskim; ostateczne przepisy mogą różnić się od obecnego opisu założeń.^[1]^[2]

Kiedy nowe wymagania wejdą w życie i co z już złożonymi wnioskami

Oficjalną kartę UD491 opublikowano 27 października 2026 r. Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów zaplanowano na IV kwartał 2026 r. Następnie projekt, aby stać się ustawą, musi przejść właściwy proces legislacyjny, w tym prace Sejmu i Senatu, etap prezydencki oraz urzędowe ogłoszenie. Daty wejścia ewentualnych nowych przepisów w życie jeszcze nie ustalono.^[1]

A co, jeśli wniosek o obywatelstwo został już złożony? Dostępny opis UD491 nie zawiera przepisów przejściowych, które pozwoliłyby jednoznacznie stwierdzić, czy nowe wymogi obejmą postępowania już wszczęte i od kiedy. Stwierdzenie, że „wszystkie wnioski złożone przed uchwaleniem ustawy na pewno pozostaną na starych zasadach”, nie jest obecnie potwierdzone.

Istnieje także odrębny projekt prezydencki — druk sejmowy nr 1759, wniesiony do Sejmu w 2025 r. Nie należy utożsamiać go z rządowym UD491: są to różne inicjatywy legislacyjne i różne dokumenty. Liczby z jednego projektu nie stają się automatycznie wymogami drugiego.^[4]

Co powinni zrobić cudzoziemcy przygotowujący wniosek o polskie obywatelstwo

Dopóki nowe przepisy nie zostały uchwalone, warto oceniać swoją sytuację według obowiązującego art. 30, a nie przewidywanej przyszłej wersji ustawy. Praktyczne kroki:

– Ustalić właściwą procedurę: uznanie przez wojewodę, wniosek do Prezydenta albo przywrócenie obywatelstwa.

– Obliczyć wymagany okres zamieszkiwania dla konkretnej podstawy, uwzględniając rodzaj stałego statusu i ciągłość pobytu.

– Sprawdzić dokument potwierdzający znajomość polskiego według aktualnych wymagań.

– Zgromadzić dowody dochodów, tytułu prawnego do mieszkania i rzeczywistego życia w Polsce tam, gdzie wymaga tego dana podstawa.

– Śledzić publikację pełnego tekstu UD491 i przepisów przejściowych, zamiast polegać na niepotwierdzonych „nowych okresach” z mediów społecznościowych.

Aktualne możliwości opisaliśmy osobno w artykule „Jak uzyskać polskie obywatelstwo” ↗. W sprawie sprawdzenia dokumentów i prowadzenia postępowania można zwrócić się do SKILLDOCS — obywatelstwo polskie w Warszawie ↗.

Najczęściej zadawane pytania o projekt UD491

Czy do uznania za obywatela polskiego wymagany jest już poziom B2?

Nie. Na 28.10.2026 poziom B2 pozostaje propozycją UD491. W procedurze uznania za obywatela obowiązuje art. 30, przewidujący co najmniej B1, odpowiednie sposoby udokumentowania oraz ustawowe wyjątki.^[2]

Ile lat zamieszkiwania będzie wymagane po zmianach?

Karta UD491 nie podaje nowego okresu. Liczby występujące w innych projektach lub mediach nie potwierdzają treści przyszłych przepisów UD491.^[1]

Czy każdy mandat może być podstawą odmowy?

Na razie nie ma podstaw do takiego twierdzenia. Ministerstwo wspomniało określone mandaty i okres przed złożeniem wniosku, ale nie doprecyzowało ich w opublikowanym opisie.^[1]

Czy będzie można uchylić decyzję dotyczącą już uzyskanego obywatelstwa?

UD491 proponuje specjalny mechanizm uchylania decyzji o uznaniu lub przywróceniu obywatelstwa w razie określonych naruszeń. Nie opublikowano jednak szczegółowego przepisu pozwalającego zweryfikować zakres zastosowania, gwarancje i zgodność z art. 34 Konstytucji. Na razie jest to planowane rozwiązanie, a nie nowe obowiązujące uprawnienie.

Czy po 31 grudnia 2030 r. nie będzie już można składać wniosków o obywatelstwo?

Nie. Ta data w UD491 odnosi się tylko do proponowanego zamknięcia szczególnej procedury przywrócenia obywatelstwa na podstawie art. 38. Nie jest to ogólny termin końcowy wniosków o uznanie przez wojewodę ani o nadanie przez Prezydenta.^[1]

Pomoc SKILLDOCS w uzyskaniu polskiego obywatelstwa

Jeśli mieszkasz już w Polsce i zamierzasz składać wniosek, należy ocenić konkretną podstawę: rodzaj i datę otrzymania karty pobytu, ciągłość zamieszkiwania, sytuację rodzinną, potwierdzenie znajomości języka polskiego i dokumentację. Specjaliści SKILLDOCS pomagają sprawdzić komplet dokumentów i przygotować się do procedury obywatelskiej. Nie gwarantujemy przyjęcia projektu w określonym brzmieniu ani pozytywnej decyzji organu państwowego.

Planujesz ubiegać się o polskie obywatelstwo?

Sprawdzimy podstawę, dokumenty i obowiązujące wymogi przed złożeniem wniosku. Więcej o usłudze: obsługa postępowania o obywatelstwo polskie ↗.

Zostaw zgłoszenie na konsultację

Oficjalne źródła

[1] Kancelaria Prezesa Rady Ministrów: UD491 — opis planowanego projektu ustawy, opublikowany 27.10.2026 ↗

[2] Dziennik Ustaw / ELI: ustawa z 02.04.2009 o obywatelstwie polskim, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1611; art. 30, 31, 38 i 39 ↗

[3] Dziennik Ustaw / ELI: Konstytucja RP, art. 34 ust. 2 — ochrona obywatelstwa ↗

[4] Sejm Rzeczypospolitej Polskiej: druk nr 1759 (oficjalny PDF) — odrębny projekt prezydencki ↗

[5] MSWiA: oficjalny komunikat z 10.10.2025 o kierunkach planowanej reformy obywatelstwa ↗

Data weryfikacji oficjalnej karty UD491 i obowiązujących przepisów: 28 października 2026 r. Artykuł odróżnia obowiązujące prawo od propozycji MSWiA; na kolejnych etapach prac legislacyjnych mogą nastąpić zmiany.