Przewlekłe rozpatrywanie wniosków pobytowych: KPRM, art. 100d i orzeczenia sądów

12 listopada 2026 r. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów (KPRM) uznała za bezzasadną skargę inicjatywy Państwo na Czas na niedostateczny nadzór Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nad terminowością rozpatrywania wniosków pobytowych cudzoziemców. Wynika to z kopii urzędowej odpowiedzi opublikowanej przez adresata. Tego samego dnia Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok C-254/25 dotyczący terminów rozpoznawania wniosków o pobyt w celu odbywania studiów.
Przedstawiamy przebieg skargi, treść art. 100d, stanowisko ministerstwa oraz orzeczenia polskich i unijnych sądów istotne dla osób oczekujących na zezwolenie na pobyt czasowy lub stały. Stan prawny i źródła sprawdzono na 16 listopada 2026 r.
Skarga do KPRM: przebieg sprawy i odpowiedź z 12 listopada 2026 r.
17 października 2026 r. inicjatywa Państwo na Czas wniosła do KPRM skargę na, zdaniem skarżącego, niewłaściwy nadzór MSWiA nad terminowym rozpatrywaniem przez wojewodów wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych.
23 października 2026 r. KPRM wystąpiła do MSWiA o wyjaśnienia. 12 listopada 2026 r. sporządzono odpowiedź oznaczoną numerem DWS.WSiW.161.1711.3.2026. Według kopii opublikowanej przez inicjatywę KPRM uznała skargę za bezzasadną, wskazując na działania kadrowe, organizacyjne i legislacyjne przedstawione przez ministerstwo.
Odpowiedź KPRM dotyczy oceny wykonywania przez ministra uprawnień nadzorczych w trybie skargowym. Prawidłowość działań wojewody i czas trwania konkretnego postępowania podlegają odrębnej ocenie na podstawie jego akt.
12 listopada inicjatywa poinformowała o ponownym wystąpieniu, powołując się na wydany tego dnia wyrok TSUE C-254/25. Treść ponownej skargi udostępniono na stronie organizacji. Według stanu na 16 listopada brak potwierdzenia jej uwzględnienia.
Stanowisko MSWiA w sprawie terminów rozpatrywania wniosków cudzoziemców
W odpowiedzi KPRM przedstawiono stanowisko MSWiA o wzroście liczby wniosków cudzoziemców w latach 2016–2025 i zwiększonym obciążeniu wydziałów spraw cudzoziemców w urzędach wojewódzkich. Skala obciążenia różni się w zależności od województwa.
MSWiA wskazało na dodatkowe finansowanie i etaty, rozwój elektronicznego systemu MOS, ujednolicanie procedur i przygotowywanie zmian ustawowych. Bieżąca organizacja pracy, przydział spraw oraz zarządzanie pracownikami urzędu wojewódzkiego należą do właściwości wojewody.
Ministerstwo przedstawiło własną ocenę działań nadzorczych. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów uznała wyjaśnienia za wystarczające do oddalenia skargi dotyczącej działalności ministra.
Przy ocenie konkretnego postępowania należy ustalić datę i kompletność wniosku, początek biegu właściwego terminu, czynności wojewody, treść wezwań i rzeczywisty czas prowadzenia sprawy. Okoliczności te pozwalają określić dostępne środki prawne.
Art. 100d: terminy załatwiania spraw zawieszone do 4 marca 2027 r.
Art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy obowiązuje do 4 marca 2027 r. W wymienionych w nim postępowaniach prowadzonych przez wojewodów bieg ustawowych terminów załatwiania spraw nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Przepis dotyczy określonych rodzajów postępowań niezależnie od obywatelstwa wnioskodawcy.
Art. 100d ust. 1 obejmuje postępowania o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały oraz zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Ponadto wskazuje określone sprawy o zmianę zezwoleń na pobyt czasowy i pracę, zmianę zezwoleń dla pracowników o wysokich kwalifikacjach oraz cofnięcie zezwoleń.
Art. 100d ust. 3–4 wprowadza szczególne ograniczenia dotyczące stosowania przepisów o bezczynności organu, obowiązku zawiadomienia strony o niezachowaniu terminu i określonych środków ochrony prawnej, w tym sankcji finansowych za przekroczenie terminów. Właśnie te ograniczenia są przedmiotem sporów sądowych.
Postępowania administracyjne toczą się również w okresie obowiązywania art. 100d. Zgodnie z ust. 2 czynności dokonane przez wojewodę w tym czasie są skuteczne. Organ może zbierać dowody, wzywać do przedłożenia dokumentów oraz wydawać decyzje.
Spór sądowy dotyczy długotrwałego ograniczenia prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W części orzeczeń sądy administracyjne odmówiły zastosowania kolejnego przedłużenia ograniczeń art. 100d po 30 czerwca 2024 r., powołując się na Konstytucję RP. Przepis ustawowy pozostaje w mocy, natomiast zastosowanie tej argumentacji wymaga oceny konkretnej sprawy.
Wyrok TSUE C-254/25 dotyczący wniosków o pobyt w celu odbywania studiów
12 listopada 2026 r. TSUE wydał wyrok C-254/25, A.A. przeciwko Wojewodzie Śląskiemu (ECLI:EU:C:2026:979). Spór dotyczył wniosku cudzoziemca o zezwolenie na pobyt czasowy w celu odbywania studiów. Trybunał dokonał wykładni dyrektywy (UE) 2016/801 oraz art. 47 Karty praw podstawowych UE dotyczącego skutecznej ochrony sądowej.
Art. 34 ust. 1 dyrektywy 2016/801 przewiduje wydanie rozstrzygnięcia w terminie do 90 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku. TSUE zbadał dopuszczalność zawieszenia tego terminu w wyjątkowych okolicznościach, w tym w razie wykazanej siły wyższej, oraz warunki uzasadnienia i okresu stosowania takiego rozwiązania.
Trybunał wskazał na konieczność uwzględnienia charakteru obciążenia organów migracyjnych. Nagły i nieprzewidziany masowy napływ wnioskodawców może wymagać nadzwyczajnych działań organizacyjnych. Stopniowy wzrost liczby spraw przez wiele lat wymaga odpowiedniego dostosowania zasobów kadrowych i administracyjnych.
W sentencji wyroku TSUE stwierdził, że art. 34 ust. 1 i 3 dyrektywy 2016/801 w związku z art. 47 Karty sprzeciwia się przepisom krajowym, które przy braku siły wyższej odraczają początek albo zawieszają bieg terminów rozpatrywania wniosków objętych dyrektywą i jednocześnie wyłączają skuteczny środek sądowy przeciwko bezczynności lub opóźnieniu organu.
Granice zastosowania wyroku C-254/25: rozpoznany spór dotyczy zezwoleń objętych dyrektywą 2016/801, w szczególności pobytu w celu odbywania studiów. W sprawach związanych z pracą, działalnością gospodarczą, rodziną, pobytem stałym lub statusem rezydenta UE właściwe przepisy i orzecznictwo należy ustalić odrębnie. Wyrok TSUE nie nakazuje wydania zezwoleń wszystkim oczekującym cudzoziemcom.
Orzecznictwo NSA i WSA w sprawach bezczynności wojewodów
NSA, 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nadzwyczajne okoliczności z 2022 r. nie uzasadniały kolejnego przedłużenia ograniczeń art. 100d po 30 czerwca 2024 r. Odmówił zastosowania tego przedłużenia w ramach oceny konstytucyjnego prawa do sądu. Jednocześnie NSA częściowo uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na bezczynność w rozpatrywanym zakresie, gdyż przy ocenie wcześniejszego okresu należało uwzględnić obowiązujące do 30 czerwca 2024 r. zawieszenie terminów.
NSA, 6 sierpnia 2026 r., II OSK 294/26. W sprawie o zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody Śląskiego. Utrzymał się wyrok WSA w Gliwicach stwierdzający bezczynność i zobowiązujący wojewodę do rozpatrzenia wniosku. Wyrok NSA jest prawomocny i dotyczy konkretnego postępowania pobytowego opartego na pracy.
WSA we Wrocławiu, 29 września 2026 r., IV SAB/Wr 146/26. Sąd stwierdził bezczynność Wojewody Dolnośląskiego z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od otrzymania prawomocnego orzeczenia wraz z aktami i przyznał stronie 500 zł. W oficjalnej bazie wyrok jest oznaczony jako nieprawomocny.
WSA we Wrocławiu, 29 września 2026 r., I SAB/Wr 239/26. W sprawie o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE sąd stwierdził bezczynność wojewody i zobowiązał go do wydania aktu w terminie 30 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami. Podzielił stanowisko NSA dotyczące oceny przedłużeń art. 100d po 30 czerwca 2024 r. Wyrok jest oznaczony w bazie jako nieprawomocny.
Orzeczenia potwierdzają możliwość dochodzenia ochrony prawnej przez stronę w określonych okolicznościach. Znaczenie mają podstawa pobytu, okres i przyczyny przedłużania postępowania, wykonanie wymogów formalnych oraz właściwe przepisy proceduralne.
Projekt UD408: zakres proponowanych zmian
W odpowiedzi KPRM wymieniono również projekt UD408. Jedną z proponowanych zmian jest mechanizm milczącego zakończenia postępowania dla ograniczonego kręgu spraw. Ocena skutków wymaga odniesienia się do ostatecznej treści ustawy oraz daty wejścia w życie poszczególnych przepisów.
W uwagach Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) z 27 lipca 2026 r. wskazano, że sprawy objęte proponowanym mechanizmem stanowiły w latach 2023–2025 około 1,1–1,2% wszystkich wniosków. To 11–12 spraw na każde 1000. Dlatego wpływ tej regulacji na ogólny czas prowadzenia postępowań byłby ograniczony.
RPO zwrócił uwagę na potrzebę wzmocnienia kadr urzędów wojewódzkich, usprawnienia organizacji postępowań i zapewnienia skutecznych środków ochrony sądowej. Na 16 listopada 2026 r. UD408 przedstawiamy jako projekt ustawy. Projektowane rozwiązania nie stanowią obowiązującej powszechnej procedury przyspieszania spraw.
Jak działać w przypadku przewlekłego rozpatrywania wniosku pobytowego
Przed wyborem środka prawnego należy przeanalizować datę i sposób złożenia wniosku, spełnienie wymogów formalnych, podstawę pobytu, korespondencję oraz działania wojewody. W sprawach o pobyt czasowy szczególne znaczenie mają przesłanki rozpoczęcia biegu terminu wynikające z art. 112a ustawy o cudzoziemcach.
– Uzyskaj aktualną informację o stanie sprawy. Zachowaj potwierdzenie złożenia wniosku, sygnaturę, wezwania i odpowiedzi organu.
– Sprawdź, czy zostały spełnione wymogi dotyczące dokumentów, osobistego stawiennictwa, odcisków palców i dodatkowych wyjaśnień, jeżeli dotyczą Twojej sprawy.
– Oceń możliwość wniesienia ponaglenia na podstawie art. 37 KPA z uwzględnieniem art. 100d i przepisów szczególnych dotyczących danego zezwolenia.
– Przy długotrwałej bezczynności sprawdź podstawy i warunki proceduralne wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
– W argumentacji wykorzystuj orzeczenia dotyczące właściwej podstawy pobytu i rozróżniaj wyrok C-254/25 w sprawie studiów od orzeczeń NSA dotyczących innych kategorii.
Skarga do sądu służy kontroli przestrzegania przez organ obowiązków procesowych i, przy spełnieniu warunków, doprowadzeniu do zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku. Udzielenie zezwolenia na pobyt zależy od spełnienia materialnoprawnych przesłanek właściwej podstawy pobytu.
Pomoc SKILLDOCS w ochronie praw strony postępowania
Specjaliści SKILLDOCS analizują przebieg postępowania, rzeczywisty czas rozpatrywania wniosku i terminy proceduralne, dobierają orzecznictwo do właściwej podstawy pobytu oraz pomagają przygotowywać pisma do wojewody. Więcej informacji: przyspieszenie rozpatrywania wniosków o pobyt czasowy i stały w Polsce.
Sprawdź możliwość przyspieszenia mojej sprawy
Źródła urzędowe
– KPRM: odpowiedź z 12 listopada 2026 r., DWS.WSiW.161.1711.3.2026 ↗ (kopia dokumentu opublikowana przez adresata).
– Państwo na Czas: przebieg skargi i kolejne wystąpienie ↗ (strona inicjatywy).
– Dziennik Ustaw 2026 poz. 1293: treść art. 100d ↗ (oficjalny akt prawny).
– TSUE: C-254/25 z 12 listopada 2026 r., ECLI:EU:C:2026:979 ↗ (EUR-Lex).
– NSA: II OSK 2921/24 z 19 maja 2025 r. ↗ (oficjalna baza orzeczeń).
– NSA: II OSK 294/26 z 6 sierpnia 2026 r. ↗ (prawomocny wyrok w sprawie pobytu związanego z pracą).
– WSA we Wrocławiu: IV SAB/Wr 146/26 z 29 września 2026 r. ↗ (orzeczenie oznaczone jako nieprawomocne).
– WSA we Wrocławiu: I SAB/Wr 239/26 z 29 września 2026 r. ↗.
– RPO: uwagi do UD408 z 27 lipca 2026 r. ↗.
– KPRM: strona projektu ustawy UD408 ↗.
Źródła i orzecznictwo sprawdzono 16 listopada 2026 r. Ocena prawna zależy od okoliczności konkretnego postępowania oraz obowiązującego brzmienia przepisów.